جراحی پلاستیک, دانستنی

آمبولی بعد از عمل جراحی + جلوگیری

فهرست

در این نوشته خواهید دانست که آمبولی چیست. انتظار است در پایان بدانید آمبولی ریه، امبولی بعد از عمل جراحی و راه‌های جلوگیری از آن چیست.

آمبولی چیست؟
علت ایجاد آمبولی

میزان خطر آمبولی
جلوگیری از آمبولی

خلاصه

آمبولی معمولاً یک لخته‌ی خونی است که در سیاهرگ‌های پا ایجادشده بعد از کنده شدن جای دیگری به تله می‌افتد. علت اصلی عدم حرکت عضلات ساق پا هست. این عضلات حین عمل فعالیتی ندارند. به دلیل درد و استراحت بعد عمل هم تحرک کافی در این عضلات به وجود تمی‌اید. برای پیشگیری از امبولی باید خطران سنجیده و اقدامات مناسب قبل و بعد عمل انجام شود.

اصطلاحات

◊ آمبولی یعنی توده‌ای که در جریان خون سرگردان است و در یک رگ به تله خواهد افتاد.
◊ ترومبوز یعنی لخته‌ی خونی
شاخص توده‌ بدن، عددی است حاصل تقسیم وزن به مجذور قد به متر.

آمبولی چیست؟

آمبولی

آمبولی چیزی است که در رگ‌های خونی می‌گردد و درجایی از رگ به تله می‌افتد. این چیز معمولاً لخته‌ی خون هست. ولی هوا و چربی هم می‌تواند باعث امبولی باشد.

اهمیت آمبولی در چیست؟

بر اساس اینکه امبولی چه اندازه باشد و در چه رگی به تله بیفتد مشکل متفاوتی ایجاد می‌کند. در اکثر موارد امبولی اندازه‌ی کوچک دارد یا در یک رگ کم‌اهمیت گیرکرده است. در این موارد هیچ مشکلی ایجاد نمی‌کند. به‌ندرت آمبولی‌ها بزرگ هستند و یا در عروق مهمی به تله می‌افتند و باعث مشکل می‌شوند. یکی از مهم‌ترین محل‌ها ریه است. بر اساس اینکه رگ در کجای ریه مسدود شده باشد متفاوت است. از یک درد ساده موقع نفس کشیدن تا تنگی نفس شدید می‌تواند متفاوت باشد.

علت ایجاد آمبولی

یکسری عوامل باعث می‌شود خون در داخل رگ‌ها لخته شود. سیاهرگ‌های ساق پایکی از محل‌های شایع هست. گاهی بخشی از این لخته جداشده باعث ایجاد آمبولی می‌شود.

پمپ عضلات ساق پا ضد امبولی
چرا لخته‌ی خون در ساق پا تشکیل می‌شود؟

خون سیاهرگ‌های ساق پا در حال طبیعی، جریان کندی دارد. چون باید خلاف جاذبه حرکت کند. مهم‌ترین عامل درحرکت رو به بالای خون، انقباض عضلات ساق پاست. این عضلات حین حرکت، خون را به بالا حرکت می‌دهد.

در سیاهرگ‌های پا دریچه‌های یک‌طرفه وجود دارد. در حقیقت عضلات ساق پا به همراه این دریچه‌ها مثل پمپ عمل می‌کنند.

بی‌حرکتی با از کار انداختن این پمپ طبیعی جریان خون را مختل می‌کند. بی‌حرکتی مهم‌ترین عامل در ایجاد لخته است. گاهی هم دریچه‌ها به دلیلی خراب‌شده است. این افراد معمولاً واریس دارند. بی‌حرکتی طولانی مهم‌ترین عامل ایجاد لخته‌ی خونی است. فرق زیادی ندارد پا در گچ باشد یا فرد حین عمل جراحی بی‌حرکت شده باشد. به لخته‌شدن خون در سیاهرگ‌های پا، ترومبوز ورید عمقی (DVT) گفته می‌شود.

عوامل زمینه‌ای امبولی
عوامل مستعد کننده برای تشکیل لخته

معمولاً یک یا چند عامل برای تشکیل لخته باهم عمل می‌کنند. از ۴۰ سالگی خطر آمبولی افزایش پیدا می‌کند. با افزایش سن خطر به‌تدریج افزایش می‌یابد. بی‌حرکتی و بیماری‌های زمینه‌ای عوامل بسیار مهمی‌ هستند. مصرف قرص ضدبارداری یکی از عوامل مهم هست. سیگار به‌تنهایی خطر لخته‌ی خونی را افزایش نمی‌دهد. بااین‌حال در کنار سایر عوامل نقش مساعدکننده دارد. وجود هر نوع بدخیمی زمینه‌ای احتمال آمبولی را بشدت افزایش می‌دهد.

عوامل مستعد کننده منع عمل جراحی زیبایی نیستند. این عوامل به ما می‌گویند برای اقدام به عمل چه اقدامات پیشگیرانه‌ای باید انجام دهیم.

دکتر سید هوتن علوی

چقدرخطر آمبولی وجود دارد؟

دو مساله را از هم جدا کنید؛ یعنی احتمال شکل‌گیری لخته را از احتمال آمبولی جدا کنید. بر اساس اینکه چه عملی، چه مدت و بر روی چه فردی انجام می‌شود احتمال شکل‌گیری لخته قابل حدس زدن هست؛ یعنی شرایط فرد و عوامل مستعد کننده را بررسی می‌کنیم. بر اساس این بررسی و جدول‌های خاص این احتمال را محاسبه می‌کنیم. یکی از این جدول‌ها مربوط به امتیازدهی کاپرینی هست. می‌توانید روی این لینک کلیک کنید و این محاسبه را با چک‌زدن انجام بدهید.

حالا چقدر احتمال دارد که لخته تبدیل به آمبولی شود، خیلی مشخص نیست. تعداد کمی از لخته‌ها منجر آمبولی می‌شوند. همین تعداد کم می‌تواند خطرناک باشد؛ بنابراین گرچه احتمال بروز امبولی با لخته زیاد نیست ولی آن را باهم در نظر می‌گیریم.

جدول خطرات کاپرینی برای امبولی
مثال بررسی خطر امبولی

فرض کنید خانمی ۵۰ ساله با شاخص توده بدنی ۳۰ قرار است ابدومینوپلاستی شود. طبق محاسبه ایشان حدود ۱ درصد شانس ایجاد حوادث ناشی از لخته را دارد. به دلیل بی‌حرکتی بعد عمل اما ایشان جز گروه با خطر متوسط است.

 حالا اگر ایشان ورید‌های واریس هم داشت این احتمال به حدود ۱.۸ درصد می‌رسد؛ یعنی وارد گروه پرخطر می‌شود.

آیا آمبولی مرگ‌بار هست؟

جواب سوال را محدود به امبولی لخته‌ی خونی در عمل زیبایی می‌کنم. اگر لخته‌ای ایجاد شود احتمال امبولی شدن آن زیاد نیست. اگر امبولی ایجاد شود احتمال گیر افتادن آن در ریه زیاد نیست. اگر امبولی ریه شامل لخته‌های کوچک و محدود باشد خطری ندارد. حتی تنگی نفس هم ایجاد نمی‌کند. اگر لخته‌ها متعدد و یا بزرگ باشند می‌توانند مرگ‌بار باشند.

جلوگیری از آمبولی عمل جراحی

جلوگیری از امبولی

برای جلوگیری از امبولی یکسری اقدامات باید قبل عمل انجام شود. مهم‌ترین آن معاینه هست. با معاینه و تعیین ریسک برنامه پیشگیری و وسعت عمل معین می‌شود.
بر اساس میزان خطر در صورت لزوم پمپ‌های مخصوص ساق (IPC یا پمپ DVT) حین عمل استفاده می‌شود. بعد از عمل پرهیز از بی‌تحرکی و بر اساس میزان خطر استفاده از داروهای ضد لخته است.

پیشگیری از آمبولی قبل از عمل

مهم‌ترین مساله معاینه دقیق برای پیدا کردن عوامل مستعد کننده امبولی است. با این معاینه هست که برای جلوگیری از آمبولی برنامه‌ریزی می‌کنیم. برای پیش‌گیری از آمبولی قبل عمل باید:

● کم کردن وزن تا حد امکان: بهترین حالت این است که وزن برای جراحی سینه یا شکم کمتر از قد منهای ۱۰۰ باشد؛ یعنی شاخص کمتر از ۳۰ یا ۳۲ باشد.
● قطع مصرف سیگار: ۲ هفته قبل عمل و ۴ هفته بعد عمل مصرف سیگار قطع شود.

● قطع قرص ضدبارداری: ۲ هفته قبل و بعد از عمل قرص ضدبارداری نباید مصرف شود. شروع مجدد قرص ضدبارداری می‌بایست در صورتی باشد که هیچ مشکلی درراه رفتن وجود نداشته باشد. شاید بهترین توصیه جایگزین کردن یک روش دیگر برای قرص ضدبارداری است.

پیشگیری از آمبولی حین جراحی

ما سه روش برای پیش‌گیری حین عمل داریم:
● پوشیدن جوراب ضدآمبولی
● پمپ ضد امبولی یا پمپ پنوماتیک
● بانداژ کشی ساق پا

اینکه کدام روش برای پیشگیری استفاده شود با بررسی قبل عمل مشخص می‌شود. در فرد سالمی که زمینه‌ی مستعد کننده ندارد و عمل جراحی کوتاهی دارد به هیچ‌کدام از این روش‌ها نیاز نیست. درحالی‌که در یک فرد ۶۵ ساله که تحت لیپوساکشن ۳۶۰ درجه و یا ابدومینوپلاستی قرار می‌گیرد هم جوراب و هم پمپ ضدامبولی ممکن است استفاده شود.

پمپ ضد امبولی
پمپ ضد‌امبولی

این پمپ‌‌ها که به پمپ DVT یا IPC هم شناخته می‌شود یک پمپ بادی است. این پمپ به جوراب خاصی که به ساق بسته می‌شود متصل است. باد کردن و خالی کردن کیسه‌های این جوراب باعث حرکت خون در سیاهرگ‌های ساق می‌شود. حرکت خون مهم‌ترین عامل در جلوگیری از لخته حین عمل جراحی است.

بانداژ کشی ضد لخته امبولی
بانداژ کشی ساق پا

گاهی که جوراب‌های ضدامبولی در دسترس نیست از بانداژ کشی استفاده می‌کنیم. این جوراب‌ها در اتاق عمل پوشانده می‌شود و به نحو مؤثری از ایجاد لخته جلوگیری می‌کند.

معمولاً در این موارد در عمل‌های طولانی حین بی‌هوشی به‌پای بیمار حرکت داده می‌شود.

جوراب ضد امبولی
جوراب ضد‌آمبولی

به آن‌ها جوراب آنتی‌آمبولی یا تد (TED) هم گفته می‌شود. جوراب زیر زانو برای پیش‌گیری در اکثر جراحی‌های زیبایی کفایت می‌کند. بر اساس اندازه دور قوزک و زیر زانو سایزهای متفاوت دارد. این جوراب‌ها با ایجاد فشار دایم حجم خون راکد شده در سیاهرگ‌های ساق پا را به حداقل می‌رساند. جوراب‌ها قبل عمل پوشیده و تا چند روز بعد عمل هم ادامه داده می‌شود.

پیشگیری از آمبولی بعد جراحی

مهم‌ترین مساله حرکتِ بعد از عمل است. به دلیل درد و ضعف، بعد عمل بیشتر تمایل به استراحت و خوابیدن هست. محدود شدن حرکت بعد از عمل مهم‌ترین عامل آمبولی هست. در صورت وجود عوامل مستعد کننده و درد بعد عمل که مانع راه رفتن باشد حتی داروهای ضد لخته هم ممکن است تجویز شود. به‌صورت کلی برای جلوگیری از امبولی یا لخته بعد عمل باید:

● استفاده از جوراب‌های ضدآمبولی
● تشویق به راه رفتن مرتب
● ماساژ دادن ساق پا
● استفاده از دارو ضد لخته

دکتر سید هوتن علوی

توصیه‌های دکتر سید هوتن علوی

فوق تخصص جراحی پلاستیک

◊◊ جراحی با بهترین جراح پلاستیک هم می‌تواند با امبولی همراه باشد. وقتی جراحی از یک ساعت بیشتر شد این خطر هرگز صفر نخواهد بود.
◊◊ اگر دنبال صفر شدن خطر آمبولی هستید، قید هر عمل جراحی که به بیهوشی نیاز دارد و یک ساعت طول می‌کشد را بزنید.
◊◊ برای عمل‌های جراحی طولانی با صرف هزینه بیشتر بیمارستان را انتخاب کنید نه دی‌کلینک.
◊◊ با شاخص توده‌ی بدنی بالای ۳۵ دارید، اقدام به جراحی زیبایی با بی‌هوشی عمومی نکنید.
◊◊ بعد از عمل از استراحت طولانی در بستر و بی‌حرکتی دوری‌کنید. پاها را در تخت حرکت بدهید.

پی‌‌نوشت‌ها

پاسخ

در انگلیسی به لخته‌ی خون ترومبوز می‌گویند. ترومبوامبولی به معنی امبولی به دلیل لخته‌ی خون است. بیشتر موارد امبولی به دلیل لخته‌ی خون هست. به همین دلیل اکثر موارد وقتی امبولی گفته می‌شود مقصود همان امبولی به دلیل لخته هست.

پایان پاسخ

پاسخ

بله. هوا و چربی می‌توانند دو منشأ امبولی باشند. امبولی هوا برخلاف امبولی لخته‌ی خونی در قلب مشکل ایجاد می‌کند. امبولی چربی می‌تواند به دلیل لیپوساکشن یا تزریق چربی یا چربی مغز استخوان ایجاد شود.

پایان پاسخ

پاسخ

قطعات چربی می‌تواند وارد خون شده و ایجاد آمبولی کنند. شیوع آن از امبولی لخته‌ی خون خیلی کمتر است. چربی حین لیپوساکشن یا تزریق چربی می‌تواند منشأ آمبولی باشد. ریسک آمبولی با منشأ چربی بسیار کم است. در نظر داشته باشید در لیپوساکشن همیشه مقداری چربی وارد خون می‌شود که از کلیه دفع می‌شود. این چربی را در کیسه‌ی سوند اداری بعد عمل می‌توانید ببینید.

در تزریق چربی باسن، چربی با فشار و گاهی عمیق تزریق می‌شود. گاهی این چربی وارد جریان خون می‌شود و مشکل‌ساز می‌شود. به همین دلیل انجمن جراحان پلاستیک از تزریق چربی عمقی باسن منع کرده‌اند.

چربی مغز استخوان حین شکستگی ران می‌تواند امبولی شود. معمولاً این حالت کشنده است.

پایان پاسخ

پاسخ

بله. نشستن طولانی در مسافرت عمل خطر برای لخته‌ی خون در ساق پاست. هر فردی که بیش از ۴ ساعت در حالت نشسته سفر می‌کند می‌تواند درخطر باشد.

لخته خون منشا امبولی

مسافرت بیش از ۴ ساعت برای افراد زیر می‌تواند خطرناک باشد. توصیه می‌شود حین سفر پاها را حرکت بدهند و یا زمان توقف راه بروند.

●افراد سن بالا
● کسانی که در سه ماه اخیر جراحی طولانی داشته‌اند.
● افرادی که مصرف قرص‌ ضدبارداری دارند.
● زمینه‌ی ارثی دارند.
● سابقه لخته در سیاهرگ‌های ساق دارند.

پاسخ

بروز آمبولی بعد از سفر چندین ساعته با هواپیما در یک فرد مستعد محتمل است. بهتر است اگر برای جراحی زیبایی به شهر دیگری سفرکرده‌اید مدتی از دوره‌ی نقاهت را در همان شهر سپری کنید. مرکز کنترل بیماری‌های امریکا در این مورد اقداماتی را توصیه کرده است.

امبولی در سفر

پیشگیری از امبولی در سفر‌های طولانی

  • از نشستن طولانی پرهیز کنید.
    ● حین نشستن پاها را حرکت بدهید.
    ● اگر با اتوبوس یا خودرو سفر می‌کنید حتماً زمان‌های توقف قدم بزنید.
    ● افرادی که واریس دارند حتماً جوراب واریس با پا داشته باشند. برای افرادی که درخطر هستند پوشیدن جوراب ضد‌آمبولی توصیه می‌شود.
امبولی ریوی
امبولی ریه

یعنی توده سرگردان در جریان خون، در رگ‌های ریه به تله افتاده است. لخته در سیاهرگ‌های ساق پا تشکیل می‌شود. بخشی‌ از آن کنده‌شده وارد رگ‌های ریه شده و دران جاگیر می‌افتد.

بر اساس اینکه در کدام رگ و در کجای ریه به تله‌ بیفتد علائم آن متفاوت است. اگر در رگ‌های کوچک انتهایی گیر بیفتد باعث درد قفسه‌ی سینه می‌شود که با تنفس کم‌وزیاد می‌شود. اگر در رگ‌های بزرگ‌تر باشد باعث تنگی نفس، بی‌حالی و تعریق شود. هرچه لخته بزرگ‌تر یا در رگ‌های بزرگ‌تر گیر افتاده باشد علائم شدیدتر و بیشتر می‌شود.

پایان پاسخ

پاسخ

بیماریهای مساعد کننده برای امبولی

یکسری از بیماری‌ها ارثی هستند این بیماری‌ها انقدر نا شایع هستند که بررسی آن‌ها قبل عمل توصیه نمی‌شود. گروهی دیگری هم فرد به آن‌ها مبتلا می‌شود. در کل این بیماری‌ها نادر هستند. این بیماری‌ها منعی برای جراحی نیستند فقط باید قبل عمل تمهیداتی را آماده کرد.

پایان پاسخ

پاسخ

وقتی لخته ایجاد شد و از محل اولیه جدا شد، هرجایی ممکن است برود. اکثر این لخته‌ها بدون ایجاد مشکل حل می‌شوند. ریه بیشترین جایی است که لخته به تله میفتد. مغز، چشم، کلیه و خود قلب خیلی کم ممکن است محل به تله افتادن این لخته‌ها باشند. بعد از ریه، مغز بیشتر درگیر می‌شود و به‌صورت سکته‌ی مغزی ظاهر می‌شود.

پاسخ

بانداژ کشی ضد لخته امبولی

باندکشی با پهنای ۱۰ تا ۲۰ سانتی‌متر مناسب است. یک سانتی‌متر از انگشتان فاصله بگیرید و باند را دور اندام بچرخانید. هر چرخش باید نیمی از چرخش قبلی را بپوشاند. نه خیلی شل بسته شود نه خیلی محکم کشیده شود. کشش خفیفی باید حین چرخاندن وارد شود.

بانداژ باید حداقل تا زیر زانو انجام شود. به‌جز ناحیه‌ی پاشنه هیچ قسمتی از پوست نباید دیده شود. برای احساس راحتی می‌توانید یک‌لایه باند پنبه‌ای (ویبریل) زیر باند کشی ببندید.

پاسخ

جوراب آنتی‌آمبولی یا ضدآمبولی یا تد (TED) نوعی جوراب فشرده کننده است. این جوراب‌ها فضای سیاهرگ‌ها محدود کرده مقدار خون با جریان کند را کم می‌کند. با این روش خطر لخته‌ی خونی را کاهش می‌دهد.

جوراب ضد امبولی

جوراب‌های ضد آمبولی برای استفاده‌ی بیمارانی که بی‌حرکت هستند یا برای چند روز، در حالت نشسته یا دراز کشیده هستند طراحی‌شده است.
این جوراب‌ها در سایزهای تا روی زانو و تا روی ران موجود هستند. ممکن است روی شست باز یا بسته باشد. رنگ آن‌ها برخلاف رنگ جوراب واریس که کرم‌رنگ، معمولاً سفید است. سایز‌ها بر اساس محیط قوزک پا برای افراد تعیین می‌شود.
جوراب زیر زانو برای پیش‌گیری در اکثر جراحی‌های زیبایی کفایت می‌کند.

استفاده از جوراب ضدآمبولی

جوراب باید در قسمت انگشتان پا راحت باشد، بدون آنکه هیچ چین‌وچروک یا برآمدگی ایجاد کند. بخصوص در قسمت بالایی جوراب نباید تاخورده باشد. می‌توانید قبل از پوشیدن مقدار پودر بچه به پاها بزنید تا راحت‌تر پوشیده شود. جوراب نباید در ناحیه‌ی ران یا ساق پا برگردانده شود. جوراب باید در تمام مدت به پا باشد فقط موقع شستشو و حمام خارج شود. اگر بعد از عمل به شهر خود برمی‌گردید حین پرواز یا سفر طولانی جوراب را به پا نگه‌دارید.

پاسخ

خیر. در اکثر موارد خون لخته شده در سیاهرگ‌های ساق پا باعث امبولی نمی‌شود. لخته به‌تدریج حل می‌شود.

پاسخ

عوامل مستعد کننده منع عمل جراحی زیبایی نمی‌باشند. این عوامل به ما می‌گویند برای اقدام به عمل چه اقدامات پیشگیرانه‌ای باید انجام دهیم. در این شرایط باید میزان خطر را باوجود اقدامات پیشگیرانه سنجید. اهمیت عوامل باهم متفاوت است. مثلاً وجود بیماری ارثی مستعد کننده می‌تواند در یک عمل جراحی کوتاه، حتی در یک فرد جوان، منجر به بروز امبولی شود. البته این موارد ارثی نادر هستند. یا برعکس باوجود سن بالا و عمل جراحی طولانی، استفاده از پمپ‌های ساق پا یا رقیق‌کننده‌ی خون می‌تواند ایمنی بیمار را تضمین کند.

بنابراین میزان خطر باید سنجیده شود. پزشک و بیمار در موارد خطر متوسط و کم باید تصمیم بگیرند. در موارد پرخطر شخصاً عمل جراحی زیبایی با بی‌هوشی را توصیه نمی‌کنم.

پاسخ

عمل جراحی طولانی، عمل جراحی روی ران یا ساق، عمل جراحی سینه یا شکم مهم‌ترین عوامل خطر برای تشکیل لخته‌ی خون و امبولی هست. مسلماً جراحی بینی خطر بسیار کمتری نسبت به لیپوساکشن ران دارد. لیفت پیشانی ۲ ساعته با لیفت صورت ۶ ساعته تفاوت زیادی درخطر امبولی دارد.
 به‌احتمال‌زیاد جراحی ابدومینوپلاستی گرداگرد (circumferential abdominoplasty) برای آمبولی پرخطر محسوب می‌شود.

پاسخ

هر عمل جراحی با بی‌هوشی عمومی خطر امبولی دارد. قطعاً رینوپلاستی در مدت ۲ ساعت برای کسی که زمینه‌ی ژنتیک دارد پرخطر است. همین عمل برای یک فرد سالم ۴۰ ساله کم‌خطر طبقه‌بندی می‌شود.
هر عمل جراحی که بیش از ۴۵ دقیقه طول بکشد خطر امبولی دارد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *